حسن بيگلرى

268

سر البيان في علم القرآن ( فارسى )

بسمله اولى و مستحب است مانند : اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ - هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ . و چنانچه اول آيه ، اسم شيطان باشد « اعم از اسم ظاهر يا ضمير » ترك بسمله اولى است مانند : الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ - إِنَّهُ عَدُوٌّ مُضِلٌّ مُبِينٌ هر گاه ابتداى آيه ، بيان نعمت‌هاى الهى و ذكر بهشت يا اوصاف مؤمنان و متّقيان و نظائر آن باشد خواندن بسمله نيكوتر است و چنانچه اول آيه ، شرح دوزخ و اوصاف كافران و منافقان و نظائر آن باشد ترك بسمله بهتر است . تبصرهء 5 - چون ابتداى سورهء توبة با كلمهء برائة و بيزارى خدا و رسولش از مشركان پيمان شكن و منافقان مفتّن و تهديد و تخويف ( ترساندن ) آنان آغاز شده لذا بدون بسمله نازل گرديده و تلاوتش نيز ممنوع است زيرا عذاب و رحمت با يكديگر جمع نميشوند « فإنّ العذاب و الرّحمة لا يجتمعان » و بجاى آن خواندن اين ذكر مستحب مىباشد : أعوذ باللّه من النّار و من شرّ الكفّار و من غضب الجبّار العزّة للّه الواحد القهّار ( پناه ميبرم به خدا از آتش و از شرّ كافران و از غضب پروردگارى كه مسلط است ، عزّت براى خداوند يگانهء قهّار و غضب كننده است ) . و چنانچه از ساير آيات سورهء مزبور هم شروع بتلاوت گردد ترك بسمله اولى است . بعضى گفته‌اند چون سورهء توبة مستقل نبوده و تتمهء سورهء انفال است و با سورهء مزبور يك سوره بشمار ميآيد بدين سبب بسمله در ابتداى آن ذكر نشده ليكن نظريهء بالا اصحّ است .